Co powinno cechować dobrego tłumacza

 

Różnorodność stała się cechą charakterystyczną współczesnego, zglobalizowanego świata. Nowe technologie, takie jak rozwój przemysłu lotniczego, komputeryzacja czy szeroki dostęp do Internetu, zapewniają niemal każdemu obywatelowi dotarcie do najdalszych zakątków Ziemi, nawet bez wychodzenia z domu. Obracanie się w międzynarodowym towarzystwie sprawiło, że coraz większym zainteresowaniem zaczęły cieszyć się szkoły i kursy językowe. Porozumiewanie się między sobą jest przecież znacznie łatwiejsze w sytuacji, w której wszyscy - przynajmniej w stopniu dobrym - posługują się językiem swojego interlokutora, pozwalającym na swobodną wymianę poglądów i doświadczeń. Być może nie każdy posiada predyspozycje do szybkiej nauki języka obcego, jednak każdy prędzej czy później natrafia na sytuację, w której musi zmierzyć się albo z tekstem napisanym w innym języku, albo z turystami z zagranicy, zagubionymi w dużym mieście. Dlatego też, obok kursów językowych, popularnością cieszą się prywatni tłumacze oraz całe biura tłumaczeniowe.

Podobnie jak to, że nie każdy w stopniu biegłym i swobodnym będzie w stanie posługiwać się kolejnym językiem, nie każdy z lingwistów może zostać tłumaczem. Wiadomo przecież, że nie tylko musi posiadać on wysokie kwalifikacje i umiejętności językowe, ale i odpowiednie cechy charakteru, cechy osobowości oraz w perfekcyjny sposób posługiwać się językiem ojczystym. Tłumaczenie polega przecież na dokonaniu przekładu, więc nie będzie ono satysfakcjonujące, kiedy tekst zostanie przełożony niezgodnie z gramatyką docelowego języka. Błędy ortograficzne, niespójność w konstrukcji zdań oraz nieścisłości stylistyczne są zatem niedopuszczalne. Osoby znajdujące się w roli tłumacza powinny także posiadać odpowiednie cechy psychologiczne oraz cechy charakteru – niejednokrotnie przecież tłumaczenia muszą zostać wykonane pod presją czasu albo niezwykle sprawnie – jak w przypadku tłumaczenia symultanicznego. Nie każdy przecież pracuje bezpośrednio na tekście pisanym. Nie zawsze też o jakości przekładu decyduje doświadczenie pracownika. Istotnymi cechami, w przypadku tłumaczów ustnych, mogą być chociażby temperament oraz podzielność uwagi.

Trafność przekładu zależy przecież od łatwości koncentracji i sprawnego słuchania z jednoczesnym objaśnianiem pojęć. Można więc określić kilka uniwersalnych predyspozycji, którymi powinien wykazywać się każdy tłumacz. Przede wszystkim za podstawową można uznać skrupulatność i dokładność w podejściu do czynności, jaką jest tłumaczenie. Są one o tyle istotne, że pozwalają na precyzyjne zawarcie sensu poszczególnych wyrażeń czy całych zdań. Powinien też sprawnie posługiwać się komputerem i Internetem, ponieważ trudno sobie dzisiaj wyobrazić wykonywanie jakiejkolwiek czynności, która nie byłaby zapośredniczona przez technologię. Ze względu też na to, że język pisany i mówiony jest niezwykle żywy i podlega nieustannym modyfikacjom i przekształceniom, tłumaczenie powinno uwzględniać wszelkie zmienne. Rzetelność i wiarygodność są cennymi elementami wchodzącymi w skład cech dobrego tłumacza. Nawet najlepsze tłumaczenie nie będzie przecież wysoko ocenione, kiedy nie zostanie wykonane w terminie oraz nie będzie uwzględniało wytycznych zawartych w umowach z klientami.Każdy z nas, nawet w codziennej sytuacji, zetknął się pewnie z przekładami, które pozostawiały wiele do życzenia. W końcu dwie takie same książki, przetłumaczone przez dwie różne osoby, mogą posiadać zupełnie inny wydźwięk czy sposób interpretacji.

Kiedy poszczególne idiomy przekładane są w sposób dosłowny, nieporadnie i bez rozumienia całego kontekstu oryginalnej wypowiedzi, w nasze ręce może trafić nietypowy twór, który utrudni i zepsuje nam całą lekturę tekstu. Dlatego też trudno sobie wyobrazić, aby tłumaczenie mogło być poprawne, kiedy osoba dokonująca przekładu nie zna biegle zawiłości języka obcego, nie jest wystarczająco dociekliwa, nie posiada kompetencji w dziedzinie, z której pochodzi materiał do analizy, jest nierzetelna i mało kreatywna. Dlatego też równie istotna jest chociażby frazeologa, która może sprawić najwięcej trudności w procesie translacji. Niektóre zabawy konstrukcyjno-słowne mogą być oczywiście szczególnie trudne w przekładzie, dlatego tłumaczenie powinno być w takich sytuacjach odpowiednio pomysłowe. Wiadomo, że nie polega ono na wyszukiwaniu odpowiedników danego wyrażenia w słowniku raz za razem, albo na przekładaniu systematycznie zadania po zdaniu, ale na wychwyceniu całego, szerokiego kontekstu wypowiedzi. Niezwykle często autorzy oryginałów puszczają przysłowiowe oko do swoich czytelników, dlatego też kompetentny tłumacz powinien tego typu elementy uwzględnić w swoich działaniach. Kreatywność i otwarty umysł jest w stanie umożliwić mu odtworzenie podobnej gry słów na poziomie ojczystego języka. Zdarza się, że bardzo często tłumaczenie jest na tyle zabawne czy trafne, że zapada czytelnikom w pamięć znacznie szybciej, niż oryginalny zwrot. Dowodem mogą być tutaj sukcesy polskich dubbingów do zagranicznych filmów animowanych, które zyskały sobie ogromną sympatię widzów i na trwałe zadomowiły się w ich języku potocznym.

Nawet najlepsi i najbardziej oczytani tłumacze, posiadają swoje stałe instrumentarium, które ułatwia im codzienną pracę. Podstawą jest oczywiście posiadanie kilku słowników, w tym słowników dwujęzycznych. Czasami bowiem trudno jest znaleźć dobry odpowiednik danego słowa, nawet, kiedy doskonale zna się jego oryginalne znaczenie. Najnowsza technologia przychodzi oczywiście z pomocą tworząc multimedialne słowniki, które ułatwiają wyszukiwanie poszczególnych zwrotów czy wyrażeń za pośrednictwem, na przykład, płyty CD. Cenne są oczywiście słowniki zawierające określenia z języków branżowych – każdy w końcu skonstruowany jest trochę inaczej od języka „głównego”.

Skrupulatny tłumacz musi posiadać szereg cech, które zapewnią mu sprawną pracę i najwyższą jakość swoich przekładów. Poza kompetencjami związanymi ze znajomością swojego ojczystego języka, jego gramatyką i konstrukcją zdań, powinien orientować się w zmianach zachodzących w języku obcym – znajomość gwar, dialektów, slangów czy języków zawodowych może okazać się niezwykle przydatna, zwłaszcza wtedy, kiedy konkretny tekst – na przykład literatura przygodowa – skonstruowany jest na zasadzie stylizacji, a bohaterowie „mówią” w konkretny i specyficzny sposób. Każdy taki element sprawia, że tłumaczenie zbliża się do wydźwięku oryginału i staje się żywe, ułatwiając czytelnikom całą lekturę.